Categoriearchief: cursus

Iedereen kan knippen

Als je nog nooit geknipt hebt en je wilt een paar tips om te beginnen, dan kan je gebruik maken van de informatievellen die je hier kunt downloaden. Wil je meer, dan bestaan er verschillende praktische gidsen zoals Leer knippende zien van Irma Kerp-Schlesinger of Kleurrijke knipsels van Conny Lahnstein. Tweedehands exemplaren van deze boeken vind je in het boekwinkeltje van de vereniging.

oefenblad 1

Firanki: de oudste Poolse papierknipsels

door Susan Throckmorton

Sinds het midden de 19de eeuw maakte papierknipwerk een belangrijk deel uit van de opvallende ontwikkeling in het versieren van de huizen op het PooIse platteland. Het waren de voor ons bekende, in lagen gekleurd papier geknipte motieven: bloemen, hanen en andere vogels, scènes uit het boerenleven, sterren en levensbomen die de wanden en de balken van de boerenhuizen versierden. Verrassend is het om te ontdekken dat dit niet de oudste Poolse papierknipsels of wycinanki zijn. De oudste vermelding van papierknipsels in Polen is in een document uit 1830 waar gesproken wordt over gordijnen van papier of ‘firanki’.

De oorsprong van papiergordijnen is niet duidelijk. Aan het begin van de 19de eeuw werd steeds meer papier gebruikt en door nieuwe papiermolens werd hierin voorzien. Misschien kwam het idee doordat fabrieksmatig papiergordijnen en gedecoreerd kastpapier of ‘zabki’ werd gemaakt. Een andere mogelijkheid is de invloed van door snijmachines gemaakte inkepingen in kastplanken. Daarnaast is er een aanwijzing dat de idee kwam van Joodse straathandelaren die vanaf ongeveer 1780 langs de deur kwamen en papier verkochten. Hoewel deze datum laat is, hebben de Joden ongetwijfeld hun bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van de papieren gordijnen. Joden die al gevestigde papierknippers waren in hun gemeenschappen in Polen, verkochten, met hun drang om te handel te drijven, niet alleen papier aan hun klanten, maar ook ideeën hoe je papier in het dagelijks leven kunt gebruiken.

De oudste gordijnen werden ‘wstazki’ of ‘linten’ genoemd en werden geplakt op spiegels of schilderijlijsten, van vaak heilige afbeeldingen. Behalve als versiering hadden ze ook het praktische nut om een beschadiging in prent of spiegel te verbergen. Zij werden eerst gemaakt van dun wit papier, later van gekreukt en later gladgestreken vloeipapier. Gewoonlijk werden twee strips papier van dezelfde afmeting, bovenin met een touwtje vastgebonden.

Papiergordijn in een Pools openluchtmuseum

Zowel boven- als onderkant met een kartelrandje, of geschulpt. De onderkant werd versierd met rijen knipwerk.

afb. 1

Aan het eind van de 19de eeuw en begin van de 20ste eeuw werden de linten niet langer samengebonden met een touwtje, maar werd de strip plat opgeplakt.

afb. 2

afb. 3

In de eerst helft van de 19de eeuw hadden de boerenhuizen ook papieren gordijntjes voor de ramen. Opengewerkte patronen werden samengesteld op verschillende manieren tussen driehoeken, kruisen, cirkels, ellipsen, harten en vierkanten en ook uitgeknipt langs de vouwen van grote rechthoeken van wit vloeipapier.

afb. 4

afb. 5

afb. 6

Deze ‘lege’ of negatieve motieven werden vervolgens uitgebreid met bloemen, dieren, vogels, cupido’s, fruit, rozetjes etc. die positief geknipt werden dus in papier aanwezig waren.

De gewoonte om de ramen te versieren met papieren gordijntjes heeft lange tijd voortgeduurd, de variatie in motieven bleef, maar de rangschikking onderging een verandering omdat de papierknippers meer technisch onderlegd werden. Deze verbetering in techniek, zowel in vouwen als in knippen langs een vouwlijn vormde de basis van het kleurrijke ‘wycinanki’ dat later ontstond en waar we meer vertrouwd mee zijn.

Tegenwoordig zijn papieren gordijntjes iets uit het verleden, hoewel zij nog steeds in de ‘skansen’, de openluchtmusea in Polen, de ramen van de boerenhuisjes opluisteren. Het is altijd weer een prachtig gezicht de patronen van de gordijntjes door de zon op het meubilair en de vloer van de huisjes te zien.

geknipt Pools gordijn, foto: Verhave

Aan het eind van dit artikel laten patronen voor gordijntjes zien die gekopieerd zijn uit een Pools boek uitgegeven in 1924. Het is zeldzaam om deze voorbeelden te vinden.

Het afgebeelde knipwerk:
Titelknipwerk: Halina Oledzka, ‘Z Badan nad Wycinanka Kurpioska, Polish Sztuka Ludowa
Papiergordijn in een Pools openluchtmuseum
1, 4 en 5: Alexander Blachowski, Polska Wycinankow, Ludowa
2 en 3: Halina Oledzka, ‘Z Badan nad Polska Wycinanka Kurpiosa, Polish Sztuka Ludowa
6: Josef Grabowski, Wycinanka Ludowa

Bibliografie
Blachowski, Alexander, Polska VVycinankow Ludowa, Torun, Muzeum Etnograficzne w Torunu, 1986
Grabowski, Jozef, Wycinanka Ludowa, Warszawa, Wydawnictwo ‘Sztuka’, 1955
Oledzka, Halina, ‘Z Badan nad Wycinanka Kurpioska’, Polish Sztuka Ludowa, 1964m no. 3, pp 159‑178
Potlitcht, Henryk, Methodyczna Nauczanie Wycinanki, Krakow, Drukarnia Polska Francsiska, Zemanka w Krakowie, 1924
Samsel, Maria, Wycinanka Kurpiowska, Ostroleka, Muzeum Okregowe w Ostrolece, 1988

Voorgaande tekst is een vertaling door Joke Verhave van een artikel uit: FirstCut, het blad van het gilde van Amerikaanse papierknippers, vol 21, nr 1, op verzoek van de redactie van de Knip‑Pers.

In de Knip­‑Pers aug 2004 hebben we een verhaaltje geschreven over knipwerk in het huishouden. De oude PooIse gordijntjes zijn hier ingewikkelde voorlopers van. Ook onze klokkenkleedjes (Jeanette Pasterkamp heeft hierover geschreven en onze leden gestimuleerd tot het maken ervan.), zitten in deze hoek van het knipwerk.

Joke en Jan Peter Verhave

Noot redactie:
Dank aan Susan Trockmorton (auteur) en redactie van FirstCut voor toestemming tot gebruik in de Knip‑Pers 2006-3

Papier architectuur

door Tjeerd Kuipers

ALGEMEEN
Het werken met papier heeft vele kanten en één van de mogelijkheden is papierarchitectuur. Ik wil proberen u, door onderstaande uitleg, enthousiast te maken voor papierarchitectuur. Het is een hobby die niet veel beoefend wordt. Wel zijn er diverse mensen op de wereld die zich bezig houden met papierarchitectuur. Ik heb zoveel mogelijk links die betrekking hebben op papierarchitectuur op mijn website gezet. Het ontwerpen van papierarchitectuur modellen vergt wel enig inzicht in 3-D uitvoering. Zoals met elke nieuwe techniek is alle begin moeilijk, maar eenvoudig beginnen en dan langzamerhand overgaan naar ingewikkelder modellen geeft veel voldoening.

Er zijn andere technieken die een beetje tegen papierarchitectuur aanschuren:
Kirigami – het snijden of knippen van papier.
Maquette maken – een driedimensionaal model of gebouw op schaal.
Origami – het vouwen van papier.
Pop-up – het snijden of knippen, vouwen en plakken van papier.

Papierarchitectuur kenmerkt zich door uit een plat vlak een 3-dimensionaal ontwerp uit te vouwen, dit zonder te plakken. Het uitgevouwen model kan weer gevouwen worden tot een plat vlak en uiteraard ook weer uitgevouwen.

Zie tekeningen 1, 2 en 3

ONTWERPEN
Persoonlijk vind ik het ontwerpen van modellen het leukst. De uitdaging is om van een bestaand gebouw (of een ander object) een zoveel mogelijk gelijkend model te maken. Abstracte vormen kunnen natuurlijk ook gemaakt worden, Ingrid Siliakus laat zich bijvoorbeeld inspireren door de tekeningen van Escher.

Het basisprincipe van het ontwerpen is redelijk eenvoudig zoals te zien is in aan de tekeningen hiernaast. Met dit principe als uitgangspunt kan men heel uitgebreide ontwerpen maken. Wel moet men bedenken dat de mogelijkheden met papier niet onbeperkt zijn. Dit komt omdat er bij papierarchitectuur geen gebruik wordt gemaakt van plakken. Lukt iets niet in een ontwerp probeer het dan te vereenvoudigen.

Bij het maken van modellen wordt gebruik gemaakt van vouw- en snijlijnen. Om deze lijnen uit elkaar te houden gebruik ik gekleurde lijnen. In dit artikel zijn deze lijnen door mij omgezet naar streep- en stippellijnen.

Basis vouwlijn, dat is de vouwlijn waar het model over 90 graden (of meer) wordt omgevouwen, ook een dal vouw, ik gebruik daarvoor:
Snijlijn, dat is de lijn die gesneden moet worden, weergave:
Dal vouw, bij het vouwen over deze lijn ontstaat een ‘dal’:
Berg vouw, bij het vouwen over deze lijn ontstaat een ‘berg’:

Dit zijn de basiszaken om te kunnen starten met het maken van het eerste model. Ik zal een eenvoudig voorbeeld geven om te laten zien hoe de werkwijze is. Als eerste zoek ik een object dat mij aanspreekt en dat niet te moeilijk is. Dit gebouw (5)  gebruik ik als voorbeeld.

Eerst druk ik de foto af om de maatvoering vast te stellen en aan de hand van deze maatvoering kan ik het gebouw groter of kleiner maken, al naar gelang het formaat papier dat wordt gebruikt, A3, A4 enz. Daarna ga ik aan de slag om een  tekening/ontwerp te maken. Hieronder (6) geef ik aan hoe de opbouw van een tekening/ontwerp ontstaat. Zelf werk ik met een tekenprogramma op de computer.
Er kan ook een tekening/ontwerp op ruitjes papier worden gemaakt en als dat klaar is kan dit via carbonpapier overgezet worden op het papier waar het model van gemaakt gaat worden. In dat geval wordt er niet met gekleurde lijnen gewerkt, maar met stippel- en streeplijnen.(………..) en (– – – – – –).

1. Start van het ontwerp. Begin altijd vanaf het voorste bouwdeel en ga dan verder.
2. Na 1 komt het volgende bouwdeel dat dan het voorste is.
3. Is de hoogte van het gebouw gedeelte.
4. De plaats van deze lijn kan variëren, zie in de tekening de lijnen 4a, 4b en 4c.

Het model dat gemaakt is, wordt afgedrukt op papier. Ik gebruik Simili-Japon papier 225 grams, maar de keuze van papier is afhankelijk van wat iemands voorkeur heeft. We beginnen met het snijden van het lijnen, zwart snijden we geheel door en de gestippelde lijnen snijden we gedeeltelijk in. Het insnijden van het papier moet een beetje op gevoel gedaan worden, niet te veel, maar ook niet te weinig. Al doende leert men. We starten met het snijden aan de kant waar de lijnen zichtbaar zijn, dat is dus de achterkant van het model. De lijnen die aan de andere kant moeten worden gesneden, voor de berg vouwen, geven we aan door kleine puntjes door het papier te prikken aan het begin en de eind van de lijn, dan het papier omdraaien en van puntje tot puntje insnijden.

Wat direct opvalt bij het ontwerp is dat het hoge gedeelte aan de rechterkant is geprojecteerd, terwijl op de foto het hoge deel links zit. Dit komt omdat de kant van de ontwerplijnen de achterkant is en daarom moet het gebouw in spiegelbeeld worden ontworpen. Als het model ontworpen is dan gaan we eerst de zwarte lijnen (door) snijden en daarna gaan we de stippellijnen insnijden. De basis lijn moet alleen aan de zijkanten worden ingesneden. Bij moeilijker modellen laat ik deze lijn vaak doorlopen in het model. Als alles gesneden en gevouwen is, dan is op onderstaande foto het model te zien dat eruit komt.

Dit is een betrekkelijk eenvoudig model, maar een goed uitgangspunt om te kijken hoe u met een model en een ontwerp te werk moet gaan. Op mijn website staan tekeningen die wat ingewikkelder zijn. U kunt ze afdrukken en als proefmodel snijden en vouwen. Tevens kunt u daar zien welke verschillende technieken zijn toegepast.

PRAKTISCHE TIPS
Benodigde materialen:
1. Metalen of aluminium liniaal om langs te snijden, een liniaal met rubberen onderkant om verschuiven bij het snijden te voorkomen.
2. Snijmat A3 formaat is lekker groot. Goedkoop verkrijgbaar bij Action.
3. Mesjes met scherpe punt om nauwkeurig te snijden, zelf gebruik ik scalpelmesjes.
4. Vergrootglas met standaard, is makkelijk bij kleine details.
5. Basis papier, ik gebruik Simili-Japon papier 225 grams, vanwege de mooie kleur.
6. Gebruik gewoon papier om proefmodellen te maken, wit papier 160 grams.
7. Prikpen met scherpe punt.
8. Zonder gebruik van computer is nodig: ruitjes papier, gum, potlood en carbonpapier.

WAT VERDER HANDIG IS
Om te kijken of een ontwerp goed is bedacht, gebruik ik dus goedkoper papier. Ik snij dan alleen de hoofdlijnen, minder belangrijke zaken en ramen en deuren snij ik nog niet. Zo haal ik geen extra werk op mijn hals, want als het ontwerp om wat voor reden aangepast moet worden (soms gebeurt dat bij mij wel 6 tot 7 keer) kost dat kleine snijwerk onnodig veel tijd. Snij zoveel mogelijk met een liniaal dat geeft het mooiste resultaat. Vouwen is een geduld werkje, bij eenvoudige modellen valt het wel mee, ingewikkelde ontwerpen laten zich soms lastig vouwen. Neem de tijd om te vouwen en ga niets forceren. Zoals ik al eerder aangaf probeer eerst een proefmodel te snijden en te vouwen.

TEKENPROGRAMMA
Als tekenenprogramma gebruik ik libreoffice 3.6. Dit is een gratis office programma in het Nederlands, te vergelijken met office van Microsoft, alleen zit bij libreoffice een geweldig tekenprogramma. U kunt dit programma downloaden via http://nl.libreoffice.org/ Uiteraard kunnen ook andere tekenprogramma` s worden gebruikt, ook hier is eigen voorkeur van toepassing.

WEBSITE
Op mijn website www.paperarchitecture.nl zijn veel links opgenomen die verwijzen naar andere personen die zich bezig houden met papierarchitectuur. Neem daar maar eens een kijkje, bij sommige zijn ook modellen af te drukken. Verder is het een kwestie van beginnen en proberen. Mochten er mensen zijn die tips willen hebben dan, kunnen ze dit via mijn emailadres tjeerd@paperarchitecture.nl geheel vrijblijvend aan mij vragen. In dit artikel is alleen het snijden en vouwen van 90 graden horizontaal beschreven. Er zijn meerdere mogelijkheden, n.l. 90 graden verticaal, 180 graden en ook nog 360 graden. De basisinstructies voor al deze uitvoeringen zijn gelijk.

Dit model is wat moeilijker. Wilt u het maken? Stuur mij een mailtje en u ontvangt het pdf bestand.

Dit artikel is eerder gepubliceerd in Knip-Pers 2013-4

Knipcursus van Gerlof Smit

Gerlof Smit (1946 – 2014) schreef twee workshops. Een met de titel ‘Zal ik je in 15 minuten lerenpapierknippen?’, de andere met de titel Aan de Slag. Samen met een filmpje door Herman Zeilstra mochten wij deze op de website plaatsen.

Kniples met Wies Palma

Wies Palma (1934 – 2019) was een Nederlandse knipkunstenares uit Drachten. Ze heeft ruim 35 jaar enthousiast geknipt en was actief met lesgeven en publicaties over de papierknipkunst. Ze heeft veel cursussen en workshops gegeven. Voor haar was het inspireren en enthousiasmeren van anderen een belangrijk onderdeel van haar hobby. Al vanaf het begin van een cursus gaf zij aan hoe belangrijk het is om zelf je knipwerken te ontwerpen en te knippen. Het naknippen van bestaande werken beschouwde zij niet als papierknipkunst. In de Knip-Pers publiceerde Wies jarenlang artikelen over diverse kniptechnieken.

Een overzicht van haar artikelen vind je terug op de website met haar naam. Laat je inspireren door alle mogelijkheden, kleuren en ontwerptechnieken.